Άγνωστοι τόποι: Η παράξενη αίσθηση του οικείου που μετατρέπεται σε αλλόκοτο

Το φαινόμενο που είναι το αντίθετο του déjà vu ονομάζεται **jamais vu**. Πρόκειται για την παράξενη αίσθηση ότι κάτι απόλυτα γνωστό, όπως το όνομά μας ή ένα οικείο πρόσωπο, μας φαίνεται ξαφνικά εντελώς άγνωστο. Επιστήμονες ερευνούν αυτό το συμβάν στο εργαστήριο, προσπαθώντας να κατανοήσουν τον μηχανισμό που το πυροδοτεί.

### Τι είναι το Jamais vu;
Το jamais vu, που μεταφράζεται στα ελληνικά ως «ποτέ δεν το έχω δει», είναι το ακριβές αντίθετο του déjà vu. Ενώ το déjà vu μας κάνει να πιστεύουμε ότι μία στιγμή έχει επαναληφθεί, το jamais vu προκαλεί την αίσθηση ότι κάτι οικείο μοιάζει ξαφνικά λάθος ή ακόμη και παράδοξο. Αυτή η εμπειρία μπορεί να εκδηλωθεί με διάφορους τρόπους, όπως για παράδειγμα, μουσικοί να χάνουν τη θέση τους σε κομμάτια που έχουν παίξει πολλές φορές, ή άνθρωποι να κοιτούν φιλικά πρόσωπα και να τα βλέπουν σαν να μην τα γνωρίζουν.

Ο νευροψυχολόγος Akira O’Connor μας δίνει ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα: κάποια στιγμή ενώ οδηγούσε, ένιωσε ότι τα πεντάλ και το τιμόνι του αυτοκινήτου δεν του ανήκουν πια.

### Το πείραμα με χαρτί και στυλό
Το 2023, ο O’Connor μαζί με τον συνεργάτη του Chris Moulin, πήραν το Ig Nobel βραβείο για την ανακάλυψη ενός τρόπου να προκαλέσουν τεχνητά το jamais vu. Στο πείραμά τους, 94 φοιτητές κλήθηκαν να αντιγράψουν την ίδια λέξη πολλές φορές μέχρι να τους φανεί λανθασμένη. Περίπου το 70% των συμμετεχόντων σταμάτησαν μετά από περίπου 33 επαναλήψεις.

Οι συμμετέχοντες περιέγραψαν το συναίσθημα που βίωσαν, λέγοντας ότι οι λέξεις χάνουν το νόημά τους με την επανάληψη, ενώ κάποιοι ένιωσαν ότι είναι σαν να τους πείθουν ότι η λέξη δεν είναι πραγματική.

### Μηχανισμοί και ερμηνείες
Η επικρατέστερη εξήγηση για το φαινόμενο αυτό είναι ο κορεσμός, ο οποίος συμβαίνει όταν μία λέξη ή εικόνα παρατηρείται υπερβολικά πολλές φορές και χάνει το νόημά της. Μία έρευνα του 2024 καθόρισε ότι η διαδικασία μπορεί να μην είναι απλώς νοητική αλλά και οπτική, δεδομένου ότι παρατηρήθηκε πως η καταλληλότητα της εικόνας μειώνεται με την επανάληψη.

Είναι επίσης ενδιαφέρον ότι το jamais vu δεν βιώνεται το ίδιο από όλους. Ενώ το déjà vu είναι ευρέως γνωστό, το αντίθετό του παραμένει σχεδόν άγνωστο, και η έρευνα συνεχίζεται για να κατανοηθεί πλήρως.

Διαβάστε το πλήρες άρθρο στην techmaniacs.gr.

Επιμέλεια ροής: Greca 99,4 | Ακούστε μας live εδώ.